Słowiańska mitologia to zbiór przedchrześcijańskich wierzeń i mitów, opartych między innymi na kulcie zmieniających się pór roku.
Bogowie
- Perun – władca nieba i piorunów oraz opiekun wojowników. Był uważany za najważniejszego boga.
- Weles – pan podziemi oraz opiekun zmarłych i magii. Był przeciwnikiem Peruna. Wierzono też, że jest opiekunem bydła, więc składano mu największe ofiary. Uważano, że razem z Perunem stworzyli świat.
- Mokosz – bogini ziemi, płodności i urodzaju. Była opiekunką kobiet i natury, a w późniejszych czasach (chrześcijańskich) jej imię stało się synonimem wiedźmy. Jest znana również jako opiekunka pająków.
- Swaróg – bóg słońca i ognia oraz patron kowali. Swarożyc to jego syn. Podczas Nocy Kupały paliło lub topiło się go, aby słońce nie wzeszło wyżej i nie spaliło ludzi.
- Strzybóg – bóg wiatru i powietrza. Decydował o pogodzie i losie ludzi.
- Marzanna – bogini zimy, śmierci, zarazy i zapomnienia. Obrzęd topienia kukły symbolizującej Marzannę miało na celu symboliczne przepędzenie zimy i zapewnienie dobrych zbiorów.
- Jarowit – bóg wiosny i opiekun rolnictwa.
- Łada – bogini relacji, zgody, miłości, harmonii i piękna. Opiekunka małżeństw i rodzin.
Najczęstsze miejsca kultu Słowian
| Miejsce kultu | Opis | Funkcja religijna | Powiązania |
|---|---|---|---|
| Święte gaje | Fragmenty lasów uznawane za święte, nietknięte przez człowieka | Modlitwy, składanie ofiar | duchy natury, bóstwa leśne |
| Góry i wzgórza | Wysokie miejsca uznawane za bliższe bogom | Obrzędy, kult nieba i piorunów | Perun |
| Jeziora i rzeki | Naturalne zbiorniki wodne, często uznawane za siedziby duchów | Ofiary do wody, rytuały oczyszczenia | Rusałka |
| Bagna i mokradła | Miejsca tajemnicze, związane z zaświatami | Kult zmarłych, rytuały magiczne | Weles |
| Rozstaje dróg | Skrzyżowania uznawane za miejsca kontaktu światów | Obrzędy magiczne, przywoływanie duchów | duchy, demony |
| Domowe palenisko | Centralne miejsce w domu | Kult przodków, rytuały rodzinne | duchy przodków |
| Świątynie (chramy) | Drewniane budowle sakralne (rzadsze niż miejsca naturalne) | Kult bóstw, składanie ofiar | różne bóstwa |
| Drzewa (np. dęby) | Pojedyncze drzewa uznawane za święte | Składanie darów, modlitwy | Perun |
Obrzędy (Wszystkie odbywały się podczas kalendarzowej zmiany pory roku.)
- Jare Gody – później przemienione w Wielkanoc. Malowano jajka (pisanki) na symbol odrodzenia oraz topiono Marzanne. Na Śmigusa-dyngusa uderzano się nawzajem witkami (śmigus) i oblewano się wodą na znak oczyszczenia (dyngus). Odbywały się pod koniec marca.
- Noc Kupały – robienie i puszczanie wianków na wodę przez kobiety. Uśmiercanie Swaróga. Odbywała się pod koniec czerwca.
- Dziady – jedno z najważniejszych świąt dawnych Słowian, związane z kultem przodków – czyli „dziadów”, duchów zmarłych członków rodu. Wierzono, że dusze przodków wracają na ziemię. Organizowano specjalne rytuały, często prowadzone przez guślarza. Dziady nie miały jednej, stałej daty, obchodzono je kilka razy w roku jednak najważniejsze były Dziady jesienne na początku listopada.
- Szczodre Gody – przemienione w Wigilię. Świętowano najkrótszy dzień w roku (odrodzenie światła). Ucztowano w rodzinnym gronie przy dużej ilości jedzenia (im więcej jedzenia tym lepszy nowy rok). Dodatkowy talerz przy stole był dla przodków. Obchodzone pod koniec grudnia.